Kokosvezel, een eeuwenoud materiaal ontstaan in Kerala

Het kokosschaduwdoek is de vrucht van een ontmoeting – tussen een eeuwenoud materiaal en een moderne intuïtie, tussen twee culturen die ogenschijnlijk alles scheidt maar in de praktijk alles samenbrengt. Het begint allemaal in Kerala, de zuidwestelijke staat van India, bijgenaamd het « Land van de kokospalmen ». Hier ontstaat de kokosvezel, gewonnen uit het vezelige mesocarp dat de noot omhult – landbouwafval uit de voedingsindustrie dat al eeuwenlang wordt opgewaardeerd tot touwen, tapijten en weefsels. Een materiaal dat, in tegenstelling tot jute of sisal, niet voor zichzelf wordt verbouwd, maar bestaat omdat we de noot eten. En wat als restafval had kunnen eindigen, wordt in de handen van de ambachtslieden van Kerala « The golden fibre » – de gouden vezel.De geschiedenis van deze industrie gaat ver terug. In Kerala biedt de kokosvezelindustrie tegenwoordig werk aan 400.000 mensen, voornamelijk vrouwen. In de 11e eeuw werd er al scheepstouw van gemaakt. In de 19e eeuw deed de kokosmat zijn intrede in Britse huishoudens. In 1953 werd The Coir Board Institute opgericht, gewijd aan de ontwikkeling en het onderzoek rondom deze industrie. Tegenwoordig is het spinnen overgegaan van handwerk naar machines, wat veel regelmatigere weefstructuren en een beter afgestemde spanning van de vezel mogelijk maakt.
Een natuurlijke vezel met uitzonderlijke eigenschappen

In de kokosnoot gaat niets verloren. Elk deel van de vrucht kan worden benut: voeding, ambachtelijke voorwerpen, cosmetica, de productie van textielvezels. Kokosvezel bestaat uit natuurlijke vezels die rijk zijn aan lignine – wat het rotvrij, van nature waterbestendig en schimmelwerend maakt, zonder chemische behandeling. Een ideaal materiaal voor het kokosdoek en het kokos schaduwzeil voor buitengebruik, die seizoen na seizoen aan de elementen worden blootgesteld.
De creatie van het kokosschaduwdoek: een intuïtie ontstaan onder de Indiase zon

In 2017 is Arnaud Fert, de 4e generatie van de Scourtinerie, op zakenreis bij zijn leverancier in Kerala. Het is verstikkend heet onder het zeil dat voor de fabriek is opgehangen. Hij komt op het idee om geotextiel van kokosvezel op te hangen – het materiaal dat zijn partner produceert om bodemerosie tegen te gaan. Het effect is onmiddellijk: het luchtige weefsel laat de lucht door, een natuurlijke koelte ontstaat. Het kokosschaduwdoek was geboren.
Maar het geotextiel alleen is niet voldoende. De te wijde mazen filteren onvoldoende licht en de draden zijn ontworpen om goedkoop te zijn, niet om lang mee te gaan. Hier krijgt de relatie tussen Arnaud en zijn partner haar volle betekenis. Samen – de Franse techniek aan de ene kant, het Indiase ambachtelijke vakmanschap aan de andere kant – verbeteren ze het kokosdoek, versterken ze het weefsel en verfijnen ze de productlijnen tot de kokoszeilen die we vandaag kennen. Dit is geen bestelling bij een leverancier, het is een co-creatie, ontstaan uit wederzijds vertrouwen en oprecht respect voor elkaars vaardigheden.
Wanneer innovatie voortkomt uit de dialoog tussen twee culturen

Les Ombrières de Provence en hun partners in Kerala werken niet volgens een opdrachtgever-uitvoerder verhouding. Hun bedrijven zijn samen gegroeid, in de loop der jaren en door de verschillende productlijnen heen. Wat deze twee huizen bindt, is minder een contract dan wel een gemeenschappelijke geschiedenis – opgebouwd uit bezoeken, uitwisselingen en gezamenlijke aanpassingen. Een relatie die in de kern lijkt op wat de beste partnerschappen zo zeldzaam maakt: vertrouwen.
De vrouwen van Kerala, bewaaksters van een levend ambacht

In het hart van deze industrie staan handen. Vrouwenhanden, voor het merendeel. In Kerala vormt weven vaak de enige bron van inkomsten voor de collectieven van weefsters. Door hun financiële autonomie te hervinden, zorgen ze voor het levensonderhoud van hun families.
De vrouwencoöperatie waarmee Les Ombrières de Provence samenwerken, belichaamt deze realiteit met een stille waardigheid. Ze verenigt 78 families en wordt beheerd door vrouwen, voor vrouwen. Elke weefster ontvangt er een eerlijk loon, dat van haar is. Sommigen werken in een collectief atelier, anderen vanuit huis – op hun eigen tempo, afhankelijk van hun gezinsverplichtingen. Deze flexibiliteit is geen detail: het is de absolute voorwaarde voor hun onafhankelijkheid. Naast economische zelfredzaamheid, verbetert hun betrokkenheid bij de productie hun sociale status, hun zelfvertrouwen en hun besluitvormingsvermogen.
Een ambacht dat niet wordt gedelokaliseerd

Het weven van kokosvezel is onlosmakelijk verbonden met Kerala. Daar bevinden zich de grondstoffen, de tradities, de technieken die al generaties lang worden doorgegeven, en de gemeenschappen die ervan leven. Deze expertise elders willen reproduceren, zou degenen die ze bezitten verarmen – en de essentie verraden van wat een kokosschaduwdoek zo waardevol maakt. Elk doek dat boven een Frans terras is gespannen, draagt de geschiedenis van deze gemeenschappen, van dit gebied en van deze gouden vezel in zich mee. En dat is precies wat het onvervangbaar maakt.
Een partnerschap dat twee kanten op werkt

Hun samenwerking is verankerd in sterke menselijke relaties, in een wederzijds begrip van de realiteit aan beide kanten, en in de overtuiging dat de kwaliteit van een product begint bij de kwaliteit van de banden die het voortbrengen.
Het schaduwdoek, of het nu een kokosdoek of -zeil is, betekent ook dit: een vezel gespannen tussen twee werelden, klaar om de toekomst te weven.
Les Ombrières de Provence – ambachtslieden van natuurlijke schaduw, van de Provence tot aan Kerala.
